İnsanlık tarihinin en eski sorularından biri şudur:
“Allah gerçekten vardır. Peki O’nu nasıl bilebiliriz?”
Bu sorunun ardından ikinci bir soru gelir:
“Allah’ın zâtını, yani mahiyetini anlayabilir miyiz?”
Kur’an bu iki soruya aynı cevabı vermez.
Kur’an’a göre insan, Allah’ın varlığını ve kudretini tanıyabilir; ancak Allah’ın zâtını kuşatamaz. Çünkü yaratılmış olanın, yaratılmamış olanı bütün yönleriyle kavraması mümkün değildir.
1. Allah’ın Zâtı İnsan Bilgisinin Ötesindedir
Kur’an’ın en önemli ilkelerinden biri şudur:
“Gözler O’nu idrak edemez; O ise bütün gözleri idrak eder.”
(En’âm 6:103)
Burada kullanılan “idrak” kelimesi, bir şeyi bütünüyle kuşatıp kavramak anlamına gelir.
Yani mesele Allah’ın görülüp görülmemesi değil; O’nun hakikatinin kuşatılıp kuşatılamamasıdır.
İnsan sınırlıdır.
Allah ise sınırsızdır.
Sınırlı olanın sınırsızı tamamen anlaması mümkün değildir.
2. Allah Kendisini Nasıl Tanıtır?
Kur’an dikkat çekici bir yöntem izler.
Allah hiçbir yerde:
“Benim zâtım şöyledir.”
demez.
Bunun yerine sürekli fiillerini anlatır.
• Yaratan O’dur.
• Yaşatan O’dur.
• Rızık veren O’dur.
• Yağmuru indiren O’dur.
• Güneşi ve Ay’ı düzenleyen O’dur.
• Öldüren ve dirilten O’dur.
Yani Kur’an Allah’ın mahiyetini değil, insanın O’nu tanıyabileceği delilleri gösterir.
3. Allah’ın Varlığını Nereden Anlarız?
Kur’an’ın en önemli delili evrendir.
Gökyüzü…
Yeryüzü…
Dağlar…
Yağmur…
Bitkiler…
İnsan bedeni…
Hayvanlar…
Hepsi Allah’ın ayetleri olarak gösterilir.
Kur’an’da “ayet” kelimesi yalnızca Kur’an cümleleri için kullanılmaz.
Doğadaki işaretler de ayettir.
Yani kâinat, okunması gereken ikinci kitaptır.
4. İnsan Kendi Yaratılışına Bakmalıdır
Kur’an sık sık insanın kendi bedenini düşünmesini ister.
İnsan bir damla sudan yaratılmıştır.
Kemikler oluşur.
Kaslar oluşur.
Kalp çalışır.
Beyin milyarlarca bağlantı kurar.
İnsan bunların hiçbirini kendisi planlamamıştır.
Kur’an bu nedenle insanı kendi varlığı üzerinde düşünmeye çağırır.
5. Düzen Tesadüfle Açıklanabilir mi?
Kur’an sık sık şu soruyu sordurur:
Bu mükemmel düzen kendiliğinden mi oluştu?
Güneş’in tam uygun uzaklıkta bulunması,
atmosfer,
su döngüsü,
DNA,
canlıların olağanüstü dengesi…
Bütün bunlar rastgele olayların ürünü müdür?
Kur’an bu soruları cevap vermek için değil, insanı düşünmeye yöneltmek için sorar.
İman körü körüne değil; düşünerek oluşmalıdır.
6. Allah’ın İsimleri O’nu Tanımamıza Yardımcı Olur
Allah’ın zâtını bilemeyiz.
Fakat O’nu isimleriyle tanıyabiliriz.
Er-Rahmân…
Er-Rahîm…
El-Alîm…
El-Hakîm…
Es-Semî’…
El-Basîr…
Bu isimler Allah’ın insanla ilişkisinin nasıl olduğunu öğretir.
İnsan Allah’ın mahiyetini değil; rahmetini, adaletini, ilmini ve hikmetini tanıyabilir.
7. Musa Peygamber’in Talebi
Kur’an’da Hz. Musa:
“Rabbim, bana Kendini göster.”
diye dua eder.
Bunun üzerine Allah dağa tecelli edince dağ parçalanır; Musa ise baygın düşer.
Bu kıssa önemli bir mesaj verir.
İnsan, Allah’ın mutlak tecellisini taşıyabilecek bir varlık değildir.
Dolayısıyla Allah’ın zâtını tam anlamıyla idrak etmek insanın kapasitesini aşar.
8. Kur’an’ın Bilgi Yöntemi
Kur’an’da bilgi üç temel kaynaktan gelir.
Birincisi vahiydir.
İkincisi akıldır.
Üçüncüsü ise gözlem ve tefekkürdür.
Kur’an yüzlerce kez:
“Düşünmez misiniz?”
“Aklınızı kullanmaz mısınız?”
“Bakmaz mısınız?”
“İbret almaz mısınız?”
diye sorar.
Bu nedenle Kur’an’da iman ile akıl birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
Sonuç
Kur’an’ın ortaya koyduğu tablo oldukça açıktır.
Allah’ın zâtını kuşatamayız.
Fakat O’nun varlığını, kudretini, hikmetini ve rahmetini eserlerinden tanıyabiliriz.
Nasıl ki bir sanat eserine bakarak sanatçının yeteneğini anlayabilir; fakat onun bütün iç dünyasını bilemeyiz, kâinata bakarak da Allah’ın varlığını, ilmini ve kudretini tanıyabiliriz. Ancak O’nun zâtını bütünüyle kavrayamayız.
İnsan için en doğru yol, Allah’ın kendisini tanıttığı kadarını kabul etmek; bunun ötesinde ise kesin bilgi iddiasında bulunmamaktır.
Kur’an’ın yöntemi de tam olarak budur: Görünen işaretlerden görünmeyeni tanımaya çalışmak; fakat sınırlı aklın sınırlarını da unutmamaktır.
Yorum adresimi “Hakkımda” kısmında bulabilir ve manuel olarak yazıp yorumunuzu yapabilirsiniz.
BİZ BİZE 